बीड दि. ९ : जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीची प्रत्यक्ष पाहणी करण्यासाठी केंद्रीय पथकाने गेवराई आणि बीड तालुक्यांतील विविध गावांना भेटी देऊन पिकांच्या नुकसानीचा आणि पाणीटंचाईचा आढावा घेतला. कृषी व शेतकरी कल्याण विभागाचे संयुक्त सचिव तथा मुख्य कार्यकारी अधिकारी मुक्तानंद अग्रवाल यांच्या नेतृत्वाखालील या पथकाने शेतशिवारात जाऊन पिकांची स्थिती, जलस्रोतांची उपलब्धता आणि दुष्काळाचे परिणाम जाणून घेतले. पावसाच्या दीर्घ खंडामुळे शेतकऱ्यांनी केलेला खर्च आणि मेहनत वाया जाण्याची परिस्थिती या दौऱ्यात समोर आली.
पथकात महालनोबिस राष्ट्रीय पीक पूर्वानुमान केंद्राचे उपसंचालक सुनील कुमार दुबे, नीती आयोगाचे सल्लागार डॉ. जसपाल सिंग आणि पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय विभागाच्या पशुधन अधिकारी डॉ. साक्षी भदौरिया यांचा समावेश होता. या दौऱ्यात राज्याचे कृषी सचिव परिमल सिंग, बीडचे जिल्हाधिकारी विवेक जॉन्सन, जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी जितिन रहमान, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी सुभाष साळवे आणि गेवराई विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार विजयसिंह पंडित उपस्थित होते.
जातेगाव फाटा परिसरात पिकांच्या स्थितीचा आढावा
पथकाने गेवराई तालुक्यातील जातेगाव फाटा परिसरातील शेतांची पाहणी करून दौऱ्याला सुरुवात केली. येथील शेतशिवारातील पिकांची सद्यस्थिती जाणून घेत पथकाने शेतकऱ्यांशी संवाद साधला.
गेवराईत कपाशी, ऊस आणि तुती पिकांना फटका
गेवराई तालुक्यातील अर्धमसला आणि रानमळा परिसरात पथकाने शेतकऱ्यांशी संवाद साधून पिकांच्या नुकसानीची माहिती घेतली. अर्धमसला येथील शेतकरी सुरेश बाबुराव नरवाडे यांच्या गट क्रमांक ९४ मधील १.४० हेक्टर क्षेत्रावरील कपाशी पिकाची, तर संतोष बाबुराव नरवाडे यांच्या गट क्रमांक ३३१ मधील ०.६७ हेक्टर क्षेत्रावरील ऊस पिकाची पाहणी करण्यात आली. गेवराई येथील शेतकरी मदन रामभाऊ मोटे यांच्या ०.८० हेक्टर क्षेत्रावरील कपाशी पिकाच्या नुकसानीचीही माहिती पथकाने घेतली.
तुतीच्या पिकाची पाहणी करताना पाण्याअभावी वाढ खुंटल्याचे आणि अपेक्षित उत्पादन मिळण्यास अडचणी निर्माण झाल्याचे निदर्शनास आले. पावसातील दीर्घ खंडामुळे कपाशी, ऊस आणि तुती उत्पादक शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत. पिकांसाठी केलेला हजारो रुपयांचा खर्च वाया जाण्याची शक्यता आहे. त्यातच करपलेल्या पिकांचा जनावरांसाठी चारा म्हणूनही उपयोग होत नसल्याने शेतकऱ्यांच्या अडचणी वाढल्या आहेत.
शेतात घेतलेली मेहनत, पिकांसाठी केलेला खर्च आणि भरघोस उत्पन्नाची अपेक्षा यांवर पावसाच्या खंडामुळे पाणी फेरले गेले आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांना मोठ्या आर्थिक संकटाला सामोरे जावे लागत आहे.
पिकांसोबत पिण्याच्या पाण्याचाही प्रश्न गंभीर
गेवराई येथील शेतकरी मदन रामभाऊ मोटे यांच्या तूर आणि कपाशी पिकांची पाहणी करून पथकाने जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापासून पाऊस नसल्यामुळे झालेल्या नुकसानीची माहिती घेतली. विहिरीतील पाणी आटल्याने पिण्याच्या पाण्यासाठी स्वखर्चाने टँकर मागवावा लागत असल्याची व्यथा मोटे यांनी पथकासमोर मांडली. परिसरातील अन्य शेतकऱ्यांनीही ऊस पीक जळून गेल्याचे सांगितले.
पिकांसाठी पाणी उपलब्ध नसणे, विहिरी आटणे आणि पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरवर अवलंबून राहावे लागणे, यामुळे शेतीसह दैनंदिन जीवनावरही गंभीर परिणाम होत असल्याचे या संवादातून स्पष्ट झाले.
पारगाव जप्तीत सोयाबीन पिकाची पाहणी
पथकाने बीड तालुक्यातील पारगाव जप्ती येथे शेतकरी सतीश सखाराम देवळे यांच्या गट क्रमांक ५० मधील ०.४० हेक्टर क्षेत्रावरील सोयाबीन पिकाची प्रत्यक्ष पाहणी केली. पावसाअभावी पिकाची झालेली दुरवस्था पाहून पथकाने शेतीतील नुकसानीची स्थिती जाणून घेतली.
सोयाबीन पिकाच्या वाढीवर आणि उत्पादनाच्या अपेक्षेवर पावसाच्या खंडाचा परिणाम झाल्याचे या पाहणीतून दिसून आले. पिकासाठी केलेली मेहनत आणि खर्च यांचे अपेक्षित उत्पन्नात रूपांतर होण्याबाबत शेतकऱ्यांसमोर अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
सिंदफणा नदीपात्र कोरडे; जलसंधारणाची गरज अधोरेखित
बीड तालुक्यातील नांदुरा हवेली येथे पथकाने सिंदफणा नदीच्या कोरड्या पात्राची पाहणी करून परिसरातील पाणीटंचाईचा आढावा घेतला. नदीतील घटलेला जलसाठा, सिंचनावरील परिणाम आणि भविष्यात पाणी उपलब्धतेसाठी आवश्यक उपाययोजनांबाबत यावेळी चर्चा झाली. माजलगाव धरणातील पाणीसाठा सरासरीच्या २६ टक्क्यांपर्यंत घसरल्याची माहिती यावेळी देण्यात आली.
पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी अडविण्यासाठी बंधारे उभारणे, भूजल पुनर्भरण वाढविणे आणि गाळ साचलेल्या विहिरींचे पुनरुज्जीवन करणे, अशा उपाययोजनांची आवश्यकता स्थानिकांनी मांडली. पावसाचे पाणी अडवून त्याचा साठा वाढविणे आणि जमिनीत पाणी मुरण्याचे प्रमाण वाढविणे, यामुळे भविष्यातील पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करण्यास मदत होऊ शकते. या पाहणीतून जलसंधारण आणि भूजल पुनर्भरणाचे महत्त्व अधोरेखित झाले.
केंद्रीय पथकाने जिल्ह्यातील विविध ठिकाणी प्रत्यक्ष पाहणी करून शेतकऱ्यांच्या अडचणी, पिकांचे नुकसान आणि पाणीटंचाईची स्थिती जाणून घेतली. या पाहणीच्या आधारे बीड जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीचे मूल्यमापन करण्यात येत आहे. या दोन दिवसीय दुष्काळ पाहणी दौऱ्यात पथकाकडून उद्या बीड तालुक्यातील मांजरसुंबा, खंडाळा, वैद्यकीन्ही, सोनगाव आणि पाटोदा येथे पाहणी करणार तर पाहणी दौऱ्यानंतर जिल्हाधिकारी बीड यांच्या समवेत जिल्हाधिकारी कार्यालयातील नियोजन सभागृह येथे आढावा घेणार.
*-*-*-*-
