दिव्यांग व्यक्तींच्या सक्षमीकरणासाठी व्यावसायिक पाठबळ आवश्यक – राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा

‘मिट्टी कॅफे’ हा सामाजिक समावेशकता आणि मानवी संवेदनशीलतेचा प्रेरणादायी उपक्रम

मुंबई, दि. 17 : दिव्यांग व्यक्तींच्या क्षमता ओळखून त्यांना योग्य संधी, प्रोत्साहन आणि सन्मान दिल्यास त्या स्वावलंबी होऊन समाजाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान देऊ शकतात. व्यावसायिक उपक्रमांमध्ये सामाजिक बांधिलकी, करुणा आणि सेवाभाव यांची जोड दिल्यास त्यातून समाजात सकारात्मक परिवर्तन घडवून आणता येते. दिव्यांग व्यक्तींना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देत त्यांच्यातील कौशल्य आणि आत्मविश्वासाला व्यासपीठ देणारा ‘मिट्टी कॅफे’ हा सामाजिक समावेशकतेचा प्रेरणादायी उपक्रम असल्याचे प्रतिपादन राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले.

राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांच्या हस्ते मुंबईतील ओबेरॉय स्कायसिटी मॉल येथे ‘मिट्टी कॅफे’चे उद्घाटन करण्यात आले. यावेळी आमदार अतुल भातखळकर, उत्तर प्रदेश विधानसभेचे माजी आमदार सुभाष पासी, ज्येष्ठ पत्रकार कुमार राकेश, मिट्टी कॅफेच्या संस्थापक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी अलिना आलम, स्कायसिटी मॉलचे प्रतिनिधी तसेच ‘प्रोजेक्ट मुंबई’चे संस्थापक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी शिशिर जोशी उपस्थित होते. यावेळी मिट्टी कॅफेमध्ये कार्यरत दिव्यांग सदस्यांचे पालकही उपस्थित होते.

मिट्टी कॅफे एक सामाजिक उपक्रम

मिट्टी कॅफे ही भारतातील एक अतिशय खास कॅफे साखळी आहे. हा सामान्य कॅफे नसून 2017 मध्ये अलिना आलम यांनी सुरू केलेला एक सामाजिक उपक्रम आहे. हा कॅफे पूर्णपणे शारीरिक, बौद्धिक आणि मानसिक अपंगत्व असलेल्या प्रौढ व्यक्तींकडून चालवला जातो, आणि त्यांना आर्थिक स्वावलंबन, सन्मान आणि हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रात रोजगार मिळवून देणे हे त्याचे ध्येय आहे. आज देशभरात याची 80 ठिकाणे आहेत, ज्यात सर्वोच्च न्यायालय, राष्ट्रपती भवन, मुंबई, बंगळुरू आणि लखनऊ विमानतळे, तसेच नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ यांचा समावेश आहे. इन्फोसिस, विप्रो आणि मर्सिडीज-बेंझ यांसारख्या कॉर्पोरेट पार्क्समध्येही हे कॅफे आहेत.

शब्दांपेक्षा कृतीतून व्यक्त होणारा सेवाभाव महत्त्वाचा

आपल्या भाषणात राज्यपालांनी मिट्टी कॅफेच्या उपक्रमाचे कौतुक करताना सांगितले की, व्यक्तीचे कार्य, तिचे प्रयत्न आणि कामाप्रती असलेले समर्पण यातून तिच्या व्यक्तिमत्त्वाचे दर्शन घडते. प्रत्येक भावना व्यक्त करण्यासाठी शब्दांची आवश्यकता नसते. अनेकदा व्यक्तीची कृती आणि कामातील प्रामाणिकपणा हेच तिच्या विचारांचे प्रभावी माध्यम ठरतात. मिट्टी कॅफेमध्ये कार्यरत दिव्यांग व्यक्ती आपल्या कामातून ही बाब सिद्ध करत आहेत.

व्यावसायिक विकासासोबत सामाजिक बांधिलकी जपावी

व्यवसाय आणि सामाजिक जबाबदारी यांची सांगड घालणे ही काळाची गरज आहे. व्यावसायिक उपक्रम राबविताना केवळ आर्थिक लाभाचा विचार न करता समाजातील विविध घटकांच्या गरजा, त्यांच्या क्षमता आणि त्यांना उपलब्ध करून देता येणाऱ्या संधी यांचाही विचार केला पाहिजे. व्यावसायिक संस्थांनी सामाजिक संवेदनशीलता जपत समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन राज्यपालांनी केले.

दिव्यांग व्यक्तींच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवणे आवश्यक

दिव्यांग व्यक्तींच्या काम करण्याच्या पद्धतीपेक्षा त्यांच्यातील क्षमता, कामाप्रती असलेली निष्ठा आणि समर्पण यांना महत्त्व दिले पाहिजे. दिव्यांग व्यक्तींना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात सहभागी करून घेणे, त्यांना रोजगार उपलब्ध करून देणे आणि त्यांच्या कार्याचा सन्मान करणे आवश्यक आहे, असे राज्यपालांनी अधोरेखित केले.

मिट्टी कॅफेसारखे उपक्रम दिव्यांग व्यक्तींविषयी समाजाचा दृष्टिकोन बदलण्यास मदत करतात. अशा उपक्रमांमधून दिव्यांग व्यक्तींच्या क्षमतेची ओळख निर्माण होते आणि त्यांना केवळ मदतीची गरज असलेला घटक न मानता समाजाच्या प्रगतीतील सक्रिय भागीदार म्हणून पाहण्याची दृष्टी विकसित होते, असेही त्यांनी सांगितले.

छोट्या प्रयत्नांतून मोठ्या सामाजिक परिवर्तनाची सुरुवात

मिट्टी कॅफेच्या संस्थापक अलिना आलम यांनी या उपक्रमाच्या प्रवासाची माहिती दिली. दिव्यांग व्यक्तींना आर्थिक स्वावलंबन आणि सन्मानाने जगण्याची संधी मिळावी, या उद्देशाने त्यांनी या उपक्रमाची सुरुवात केली. एका छोट्या टेबल आणि छत्रीपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज देशभरातील सुमारे 80 ठिकाणी पोहोचला असून, या कॅफेचे संचालन दिव्यांग व्यक्ती करतात.

या उपक्रमाच्या माध्यमातून आतापर्यंत दोन कोटींहून अधिक कॉफीचे कप ग्राहकांना देण्यात आले असून, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांना 80 लाखांहून अधिक जेवणाची ताटे वितरित करण्यात आली आहेत. योग्य संधी आणि पाठबळ मिळाल्यास दिव्यांग व्यक्ती स्वतः स्वावलंबी होण्यासोबतच समाजातील इतर गरजू घटकांनाही मदत करू शकतात, असे अलिना आलम यांनी सांगितले.

दिव्यांग व्यक्तींच्या क्षमतेविषयी जनजागृती करणे, त्यांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे आणि समाजात सर्वसमावेशकतेची भावना रुजविणे हे मिट्टी कॅफेचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. कॅफेमधील दिव्यांग सदस्यांनी सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केला. यावेळी दोन दिव्यांग सदस्यांनी आपले अनुभव उपस्थितांसमोर मांडले.

बौद्धिक दिव्यांगत्व असलेल्या व्यक्तींनी तयार केलेला केक राज्यपालांनी कापला. त्यानंतर त्यांनी कॅफेमध्ये पहिली ऑर्डर दिली. व्हीलचेअरवरील कॅशियर आणि दिव्यांग प्रौढ सदस्यांच्या चमूने ही ऑर्डर सर्व्ह केली.

कार्यक्रमाच्या शेवटी ‘प्रोजेक्ट मुंबई’चे संस्थापक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी शिशिर जोशी यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.

0000