‘Bappa.org’च्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील घराघरांतील गणेश परंपरा, लोककला आणि सांस्कृतिक वारशाचे जतन
- गणेशोत्सव संपला, पण बाप्पाची गोष्ट वर्षभर सुरू राहणार!
मुंबई, दि. १३ : गणेशोत्सवाचे दहा दिवस संपले तरी बाप्पाशी असलेले भावनिक नाते आणि महाराष्ट्रातील गणेश परंपरेचा समृद्ध वारसा वर्षभर जतन करण्याच्या उद्देशाने सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या सहकार्याने सुरू करण्यात आलेल्या ‘Bappa.org’ या डिजिटल व्यासपीठाच्या माध्यमातून राज्यातील घराघरांतील गणेश परंपरा, कथा, आठवणी आणि ६४ कलांची नोंद केली जाणार आहे. नागरिकांना आपल्या कुटुंबातील परंपरा, गणेशोत्सवाच्या आठवणी, लोककला आणि सांस्कृतिक ठेवा या व्यासपीठावर नोंदवून महाराष्ट्राचा सांस्कृतिक वारसा जगापर्यंत पोहोचविण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी या व्यासपीठाचा जागतिक शुभारंभ करण्यात आला. शुभारंभानंतर १ ऑक्टोबरपर्यंत या व्यासपीठावर ३२ हजार २३९ नागरिकांनी नोंदणी केली असून १८ हजार २९ कथा नोंदविण्यात आल्या आहेत. या उपक्रमांतर्गत आपल्या घरातील गणेश परंपरा आणि आठवणींची नोंद करणाऱ्या सुमारे १८ हजार नागरिकांना प्रमाणपत्रे प्रदान करण्याची प्रक्रिया लवकरच सुरू करण्यात येणार आहे. या उपक्रमाच्या माध्यमातून गणेशोत्सवापुरते मर्यादित न राहता वर्षातील ३६५ दिवस महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरांचे दस्तऐवजीकरण करण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे.
‘बाप्पा फक्त दहा दिवसांचा नाही. वर्षाचे ३६५ दिवस, घरोघरी बाप्पा’ हा या मोहिमेचा मुख्य संदेश आहे. प्रत्येक घर, कुटुंब, गणेश मंडळ, मंदिर आणि समाजसमूहाशी जोडलेल्या गणेश परंपरांची नोंद करून हा वारसा पुढील पिढ्यांसाठी जतन करण्यावर या उपक्रमाचा भर आहे.
महाराष्ट्राचा सांस्कृतिक वारसा जगापर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी २९ सप्टेंबर रोजी झालेल्या जागतिक शुभारंभ सोहळ्यात हे व्यासपीठ काळाची गरज असल्याचे नमूद केले होते. राज्यातील सुमारे ४० हजार गावांपर्यंत ‘बाप्पा रथ’च्या माध्यमातून या उपक्रमाचा संदेश पोहोचविण्याची संकल्पना त्यांनी मांडली. महाराष्ट्रातील प्रत्येक गणेश मंडळ, प्रत्येक मंदिर तसेच जगभरातील महाराष्ट्र मंडळांनी या व्यासपीठावर नोंदणी करून व्यापक सांस्कृतिक परिसंस्था उभी करावी, असे आवाहनही त्यांनी केले होते.
मुख्यमंत्र्यांच्या या संकल्पनेला अनुसरून महाराष्ट्रातील गणेशोत्सवाशी संबंधित परंपरा, लोककथा, कौटुंबिक आठवणी आणि विविध कलाप्रकार यांची एकत्रित नोंद करण्याचा प्रयत्न ‘Bappa.org’च्या माध्यमातून केला जात आहे. स्थानिक पातळीवर प्रचलित असलेल्या परंपरा आणि कलांना डिजिटल माध्यमातून व्यापक व्यासपीठ मिळवून देणे, हा या उपक्रमाचा महत्वाचा उद्देश आहे.
‘आता गप्पा बाप्पाशी’; व्हॉट्सॲपवरून नोंदवा आपल्या घरची गोष्ट
या मोहिमेत नागरिकांना सहज सहभागी होता यावे, यासाठी व्हॉट्सॲपच्या माध्यमातूनही कथा नोंदविण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. नागरिकांनी +९१ ९१३६१ ७२६८१ या व्हॉट्सॲप क्रमांकावर ‘BAPPA’ असा संदेश टाइप करून आपल्या घरातील एखादी परंपरा, आठवण किंवा गणेशोत्सवाशी संबंधित गोष्ट सांगावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
‘आता गप्पा बाप्पाशी’ या संकल्पनेअंतर्गत दर मंगळवारी बाप्पासाठी एक मिनिट देऊन आपल्या घरातील परंपरा नोंदविण्याचा संदेश दिला जाणार आहे. या माध्यमातून ज्येष्ठ नागरिकांकडे असलेल्या आठवणी, घराण्याच्या परंपरा आणि स्थानिक सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
६४ कलांचा वारसा जपणाऱ्या कारागिरांना व्यासपीठ
गणपती हा ६४ कलांचा अधिपती मानला जातो. महाराष्ट्रात अनेक पारंपरिक कलाप्रकार आणि हस्तकला पिढ्यान्पिढ्या जतन केल्या जात आहेत. चित्रकथी, गंजिफा, पैठणी विणकाम, शाडूच्या गणेशमूर्ती तयार करण्याची कला अशा विविध कलांशी संबंधित कारागिरांच्या कामाची नोंद ‘Bappa.org’वर करण्यावर भर देण्यात येणार आहे.
या माध्यमातून पारंपरिक कलांचे जतन करणाऱ्या कलाकारांची ओळख, त्यांचे कौशल्य आणि त्यांच्या कलेमागील परंपरा यांची माहिती नोंदविण्याची संधी उपलब्ध होणार आहे. पेण येथील गणेशमूर्तीकार किंवा पिंगुळी येथील चित्रकथी कलेच्या परंपरेवर आधारित विशेष लेखांच्या माध्यमातून या कलांचा परिचय करून देण्याचेही नियोजन आहे.
केवळ गणेशोत्सवातील सजावट किंवा मूर्तींपुरते मर्यादित न राहता, त्यामागील कलात्मक कौशल्य, सांस्कृतिक इतिहास आणि कलाकारांचे योगदान यांची नोंद व्हावी, हा या उपक्रमाचा दृष्टिकोन आहे.
महिला आणि कुटुंबांच्या परंपरांची नोंद
महाराष्ट्रातील अनेक कौटुंबिक परंपरा या आई, आजी, बहीण आणि मुली यांच्या माध्यमातून जतन केल्या जातात. सणांच्या आठवणी, ओव्या, नैवेद्याच्या पाककृती, पारंपरिक गाणी आणि घरगुती धार्मिक-सांस्कृतिक प्रथा या वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत.
या परंपरा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचाव्यात, यासाठी महिलांनी आपल्या नावाने या गोष्टी ‘Bappa.org’वर नोंदवाव्यात, असे आवाहन करण्यात आले आहे. महिला बचत गट, महाविद्यालये आणि विविध सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून या मोहिमेत सहभाग वाढविण्याचे नियोजन आहे.
विशेषतः तरुण पिढीने आपल्या आजी-आजोबांच्या आठवणी आणि कुटुंबाचा इतिहास डिजिटल माध्यमातून जतन करावा, असा संदेश या मोहिमेतून दिला जाणार आहे.
‘बाप्पाचा कट्टा’ २९ ऑक्टोबरपासून
गणेशोत्सवाच्या सांस्कृतिक उत्सवाला वर्षभराच्या लोकसहभागाची जोड देण्यासाठी २९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी संकष्टी चतुर्थीच्या चंद्रोदयाच्या वेळी वांद्रे येथील कार्टर रोडवर ‘बाप्पाचा कट्टा’ हा उपक्रम सुरू करण्याचे नियोजन आहे. या उपक्रमात हजारो नागरिक सहभागी होऊन सहा फूट उंचीच्या मोदकाला रंगविणार आहेत.
या उपक्रमाच्या निमंत्रणासाठी आणि नागरिकांपर्यंत माहिती पोहोचविण्यासाठी १९ ऑक्टोबरपासून प्रसिद्धी उपक्रम राबविण्याचे नियोजन आहे. २९ ऑक्टोबरच्या संकष्टी चतुर्थीच्या निमित्ताने महाराष्ट्रात आणि जगभरातील मराठी कुटुंबांमध्ये सांस्कृतिक भावबंध दृढ करण्याचाही या उपक्रमाचा प्रयत्न आहे.
मंडळे, मंदिरे आणि जगभरातील महाराष्ट्र मंडळांना सहभागी होण्याचे आवाहन
राज्यातील प्रत्येक गणेश मंडळ आणि मंदिराने ‘Bappa.org’वर नोंदणी करून आपल्या इतिहासाची, जुन्या छायाचित्रांची आणि परंपरांची नोंद करावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे. परदेशात कार्यरत महाराष्ट्र मंडळांनीही या उपक्रमात सहभागी होऊन आपापल्या भागातील गणेशोत्सवाच्या परंपरा आणि सांस्कृतिक उपक्रमांची माहिती नोंदवावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या सहकार्याने राबविण्यात येणाऱ्या या मोहिमेच्या प्रसिद्धीसाठी १४ ते २० ऑक्टोबरदरम्यान विषयानुसार संदेश, प्रसिद्धिपत्रके, विशेष लेख आणि समाजमाध्यमांवरील माहितीपत्रके प्रसारित करण्याचे नियोजन आहे. जिल्हा माहिती कार्यालयांच्या माध्यमातूनही या उपक्रमाची माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्यावर भर दिला जाणार आहे.
सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी नागरिकांना या उपक्रमात सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे. महाराष्ट्रातील प्रत्येक घरातील गणेश परंपरा, प्रत्येक मंडळाचा इतिहास आणि प्रत्येक कलाकाराची कला यांची नोंद करून हा सांस्कृतिक ठेवा पुढील पिढ्यांसाठी जतन करण्याच्या उद्देशाने नागरिकांनी ‘Bappa.org’ या व्यासपीठाचा उपयोग करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
0000
संजय ओरके/विसंअ
